Ślady kultury żydowskiej

Po latach zapomnienia kultura żydowska budzi coraz większe zainteresowanie. Zobacz, w jakich miejscach dotkniesz historii narodu, który niegdyś tak chętnie osiedlał się w Polsce.

W XVI i XVII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów była państwem, w którym każdy przybysz mógł liczyć na ciepłe przyjęcie. Z panującej tolerancji religijnej chętnie korzystali Żydzi, którzy przez ponad 300 lat wspólnie z Polakami, Litwinami, Rusinami i innymi nacjami budowali państwo. W momencie wybuchu II wojny światowej w Polsce mieszkały ponad trzy miliony Żydów, jednak dzisiaj jest ich niewiele ponad trzy tysiące. Obecnie mieszkają najczęściej w dużych miastach, warto jednak pamiętać, że ślady kultury żydowskiej znajdują się w mniejszych miejscowościach rozsianych po całej Polsce. Poznajcie najciekawsze z nich.

tarnow jewish cemetery

Fot. Emmanuel Dyan | Flickr under license CC BY 2.0. Title: Tarnow, Jewish Cemetery, Poland.

Lublin – centrum żydowskiej kultury w Polsce południowo-wschodniej

Przez dziesięciolecia Lublin był jednym z największych centrów kultury żydowskiej – nazywany był nawet największą szkołą talmudyczną świata czy Jerozolimą Królestwa Polskiego. Dzisiaj zabytki związane z tą interesującą kulturą skupione są na Szlaku Pamięci Żydów Lubelskich. Jednym z jego najciekawszych elementów jest stary cmentarz (stacja nr 4), na którym najstarsze płyty nagrobne sięgają początków XVI wieku (tym samym jest to najstarszy żydowski cmentarz w Polsce). Około trzech kilometrów od Lublina znajdował się obóz koncentracyjny w Majdanku.

Perła renesansu – Zamość

W pięknym Zamościu odwiedź prawdziwą perłę kultury żydowskiej – jedyną późnorenesansową synagogę w Polsce. W odrestaurowanym kilka lat temu budynku powstało Centrum „Synagoga” – nowoczesny ośrodek kultury, który służy zarówno odwiedzającym Zamość Żydom, jak i mieszkańcom miasta. Mieści się tu także punkt informacji turystycznej, gdzie można uzyskać informacje o Szlaku Chasydzkim. Trasa ta przebiega przez 25 miejscowości Podkarpacia i Lubelszczyzny, w których zlokalizowane są najcenniejsze zabytki kultury żydowskiej.

Ślady kultury żydowskiej - zamosc synagogue

Synagoga Zamość. Fot. J. Tatarkiewicz

Wielka Synagoga w Tykocinie

Położony nad Narwią Tykocin należy do najciekawszych miejscowości na Podlasiu. Pierwsi osadnicy żydowscy przybyli tutaj na początku XVI w. W 1800 r. mieszkańcy pochodzenia żydowskiego stanowili ok. 70% ludności miasta. Tuż przed II wojną światową udział ludności żydowskiej w liczącej 5000 osób populacji miasta wynosił 50%.

Wielka Synagoga znajduje się przy ulicy Koziej 2, w sąsiedztwie Małego Rynku. Jest drugą co do wielkości i jedną z najlepiej zachowanych synagog w Polsce. Znajduje się w niej muzeum, w którym zgromadzono pamiątki historii Tykocina, w tym szczególnie zabytki kultury żydowskiej. W budynku dawnego Domu Talmudycznego mieszczą się wystawy związane z dawną historią Tykocina i okolic.

Na zachodnim krańcu miasta znajduje się najstarszy zachowany kirkut na Podlasiu. Zachowało się tutaj około 500 macew, z których najstarsza pochodzi z 1791 r.

Ślady kultury żydowskiej we Włodawie

We Włodawie, na wschodnim krańcu Polski, w pobliżu trójstyku granic Polski, Białorusi i Ukrainy możesz zwiedzić XVIII-wieczną Wielką Synagogę, przy której znajdują się jeszcze dwa pokrewne budynki – Mała Synagoga oraz synagoga typu Bejt ha-midrasz. To obok świątyni w Tykocinie jedne z najlepiej zachowanych synagog w Polsce. W latach 80. XX w. w budynkach otwarto Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego ze stałą wystawą poświęconą historii i kulturze polskich i włodawskich Żydów. Do najciekawszych eksponatów należą pochodzące z drugiej polowy XIX wieku zwoje Tory.

Odnowione synagogi

Synagoga w Ostrowie Wielkopolskim została otwarta po generalnym remoncie w 2011 r. Mieści się w niej ośrodek kultury przyciągający publiczność na atrakcyjne imprezy.

W odnowionej synagodze w Dąbrowie Tarnowskiej mieści się Ośrodek Spotkania Kultur, XIX-wieczna budowla uznawana za perłę architektury chasydów w Polsce. Oprócz pięknie zrekonstruowanej elewacji i wnętrz możesz obejrzeć interesującą ekspozycję historyczną z dziejów miasta i okolic. Cały obiekt przystosowany jest do organizacji lekcji historii, koncertów i spektakli teatralnych, z których licznie korzystają mieszkańcy gminy oraz goście z kraju i zagranicy .

synagogue dabrowa tarnowska

Synagoga Dąbrowa Tarnowska Fot. J. Tatarkiewicz

W 1972 r. w prywatnym mieszkaniu przy ulicy Ignacy Daszyńskiego przez rodzinę Rothów została założona synagoga. Bożnica funkcjonowała do grudnia 1995 r., kiedy to zmarł ostatni mieszkający w mieście pobożny Żyd – Samuel Roth. Obecnie mieści się tutaj Izba Pamięci Żydów.

Na cmentarzu żydowskim zachowało się kilkadziesiąt macew i ohel kryjący szczątki miejscowych cadyków.

Synagoga w Łańcucie

Łańcut jest położony na przebiegającym przez południowo-wschodnią Polskę Szlaku Chasydzkim. W mieście znajduje się barokowa synagoga, która została otwarta dla wiernych w 1761 r. Dzisiaj to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych w kraju. Budowa synagogi została sfinansowana przez Stanisława Lubomirskiego.

Wnętrze synagogi do dziś wzbudza podziw – osiemnastowieczna ornamentyka, polichromie przedstawiające sceny biblijne, motywy florystyczne i zwierzęce, a także hebrajskie inskrypcje. Zachowała się również murowana bima – mównica, z której czytana jest Tora.

Obok synagogi, w Łańcucie znajdują się również dwa cmentarze żydowskie przypominające o niegdysiejszych mieszkańcach miasta. Starszy z nich pochodzi jeszcze z XVII wieku i znajduje się przy ul. Moniuszki, z kolei cmentarz Kirkut (utworzony w 1860 roku) jest ulokowany przy ul. Traugutta.

Muzeum Ulmów

We wsi Markowa, nieopodal Łańcuta, trzeba koniecznie zwiedzić pierwsze w Polsce Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowe im. Rodziny Ulmów. Budynek muzeum został zaprojektowany przez znanego architekta Mirosława Nizio.


Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

*

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close